Wdowa w typografii to bardzo krótki ostatni wiersz akapitu, często złożony z jednego słowa albo końcówki wyrazu. Taki układ zaburza rytm czytania i estetykę bloku tekstu. Jest błędem typograficznym, nie ortograficznym.
Czym jest wdowa w typografii?
Wdowa pojawia się wtedy, gdy na końcu akapitu zostaje samotne, krótkie słowo lub niewielka część wiersza. W efekcie między akapitami albo przy końcu łamu powstaje duża, przypadkowa przestrzeń. Problem jest szczególnie widoczny w dokumentach drukowanych, pracach dyplomowych, książkach i materiałach składem przypominających publikacje.
Zakres pojęcia bywa różnie opisywany. Najczęściej chodzi o pojedyncze słowo w ostatnim wierszu akapitu, ale wdową może być także krótka końcówka przeniesionego wyrazu lub kilka bardzo krótkich słów. Nie należy mylić jej z bękartem, który dotyczy położenia wiersza względem strony albo kolumny.
Wdowa, bękart, szewc i sierota – czym się różnią?
Wszystkie te określenia opisują problemy z łamaniem tekstu, lecz odnoszą się do innych sytuacji:
| Błąd | Opis | Miejsce wystąpienia |
|---|---|---|
| Wdowa | Krótki, samotny wiersz, często jedno słowo lub fragment wyrazu. | Na końcu akapitu lub łamu. |
| Bękart | Ostatni wiersz akapitu przeniesiony na początek następnej strony albo kolumny. | U góry strony lub kolumny. |
| Szewc | Pierwszy wiersz nowego akapitu pozostawiony samotnie na końcu strony albo kolumny. | Na dole strony lub kolumny. |
| Sierota | Pojedyncza litera lub krótki spójnik pozostawiony na końcu wiersza. | Na końcu wiersza, niezależnie od końca akapitu. |
W polskich tekstach sierotą nazywa się najczęściej wiszący spójnik lub przyimek, na przykład „i”, „a”, „w” albo „z”. W typografii nie chodzi więc o błąd językowy, tylko o niekorzystne rozmieszczenie elementu w wierszu. Jeśli taka pojedyncza forma jest zarazem jedynym słowem w ostatnim wierszu akapitu, może być jednocześnie sierotą i wdową.
Sprawdź także: Sierota w typografii – czym jest i jak jej unikać?
Jak poprawić skład w Microsoft Word?
Microsoft Word ma automatyczną funkcję nazywaną Kontrolą bękartów i wdów. Nazwa jest nieco myląca, ponieważ ustawienie chroni przede wszystkim przed pozostawieniem pojedynczych wierszy akapitu na początku lub końcu strony. Nie usuwa automatycznie każdej wdowy rozumianej jako krótkie słowo na końcu akapitu.
Aby sprawdzić tę opcję, wykonaj następujące czynności:
- Umieść kursor w akapicie, który chcesz sprawdzić, albo zaznacz większy fragment dokumentu.
- Kliknij prawym przyciskiem myszy i wybierz polecenie Akapit.
- Otwórz kartę Podziały wiersza i strony.
- Sprawdź, czy zaznaczona jest opcja Kontrola bękartów i wdów, a następnie zatwierdź ustawienie.
Ustawienie może być przypisane do konkretnego stylu, na przykład tekstu podstawowego lub nagłówka. Przy pracy nad dłuższym dokumentem sprawdź więc nie tylko pojedynczy akapit, ale także style używane w całym pliku.
Do eliminowania wdów, sierot i innych niepożądanych zakończeń przydają się także ręczne korekty:
- Twarda spacja – skrót Ctrl+Shift+spacja łączy dwa elementy i nie pozwala rozdzielić ich między wiersze, dlatego stosuje się ją przy sierotach.
- Automatyczna kontrola akapitu – ogranicza samotne wiersze na początku i końcu strony lub kolumny.
- Zmiana redakcyjna – skrócenie albo rozwinięcie zdania może przesunąć pojedyncze słowo do poprzedniego wiersza.
- Delikatna korekta składu – czasem pomaga niewielka zmiana szerokości pola tekstowego, interlinii lub stopnia pisma.
Ręczne wstawianie twardych spacji trzeba stosować z umiarem. Wprowadzenie zmian w poprzednim akapicie może zmienić późniejsze łamanie, dlatego w długim dokumencie automatyczne ustawienia są stabilniejszym rozwiązaniem. Z kolei ręczna edycja pozostaje potrzebna, gdy zależy Ci na dokładnym wyglądzie konkretnej strony.
Przeczytaj też: Typografia – rodzaje i zastosowanie w projektowaniu
Typografia w internecie a druk
W druku szerokość kolumny, krój pisma i położenie akapitu są ustalone. Można więc dopracować każdą stronę i usunąć wdowy, bękarty oraz szewce. Dokument internetowy działa inaczej. Szerokość tekstu zależy od ekranu, ustawień przeglądarki, wielkości fontu i obecności innych elementów, takich jak grafiki czy boczne kolumny.
To oznacza, że zdanie bez wdowy na monitorze może utworzyć krótką końcówkę na telefonie, a korekta wykonana dla jednego rozmiaru ekranu może pogorszyć układ na innym. W przypadku treści responsywnych nie da się ręcznie kontrolować każdego wiersza. Twarde spacje warto stosować przede wszystkim przy krótkich spójnikach, jednostkach, liczbach i nazwach, które powinny pozostać razem.
W WordPressie problem sierot można częściowo automatyzować za pomocą wtyczek przetwarzających tekst, takich jak Sierotki. Takie rozwiązanie wymaga jednak sprawdzenia na nagłówkach, listach i innych elementach strony, ponieważ automatyczna zamiana nie powinna pogarszać czytelności ani łamać zapisu specjalistycznych nazw.
W internecie najważniejsza pozostaje czytelność na różnych urządzeniach. Dopracowanie typografii ma sens, ale nie powinno prowadzić do wymuszania sztywnych podziałów wierszy. W pracy dyplomowej, piśmie urzędowym lub dokumencie przeznaczonym do druku kontrola wdów i pozostałych błędów składu powinna być znacznie dokładniejsza.
Polecamy: Typografia w druku – zasady, rodzaje i znaczenie
Najprościej zapamiętać, że wdowa dotyczy krótkiego końca akapitu, bękart – samotnego wiersza u góry strony, szewc – samotnego początku akapitu na dole strony, a sierota – wiszącego krótkiego słowa na końcu wiersza.
